Sociale media verbod kinderen en tieners: antwoorden op je vragen

Ook in Nederland komt een sociale media verbod voor kinderen en jonge tieners tot 15 jaar. Wat betekent dit voor jou en je gezin? Welke sociale media apps vallen onder het verbod voor kinderen? Wanneer gaat het verbod in? Waarom vindt de overheid het verbod nodig? Hoe gaat de overheid dit handhaven en hoe kun je bewijzen dat je ouder dan 14 jaar bent? Wat kun je nu al als ouder doen? Ik ging op zoek naar antwoorden op mijn vragen over het sociale media verbod voor kinderen en tieners.

Het is het gesprek van de dag onder ouders en kinderen. Het nieuwe kabinet heeft in het coalitieakkoord aangekondigd dat er een social media verbod voor kids komt. Maar wat betekent dat nou precies?

Wat zegt het regeerakkoord precies?

Het coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA genaamd Aan de slag, Bouwen aan een beter Nederland, zegt het over een verbod op sociale media voor kinderen:

“Een handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie voor jongeren, zolang sociale media onvoldoende veilig zijn. Er komt strenger toezicht op grote online platforms, met verplichtingen tot transparantie over algoritmes en inkomsten, en met effectieve moderatie van illegale content. Verslavende, polariserende en antidemocratische algoritmes worden verboden en strafbare content moet binnen een uur na bevel van de toezichthouder worden verwijderd. We trekken hierin samen op met andere koplopers in Europa.”

Welke apps vallen onder het sociale media verbod voor kinderen?

De lijst voor Nederland moet nog worden bepaald, maar zal lijken op die in andere landen. In Australië is er al een sociale media verbod voor kinderen onder 16 jaar. Frankrijk wil later dit jaar een sociale media verbod invoeren voor kinderen onder 15 jaar. Nederland kijkt naar deze voorlopers en wil zoals gezegd één norm voor Europa.

Verboden in Australië zijn apps met verslavende algoritmes en waarbij communicatie openbaar is. Denk aan Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Threads, Facebook, X en Twitch . Toegestaan in Australië zijn berichtenapps die primair voor communicatie dienen, zoals WhatsApp, Telegram, Signal en Messenger. Ook toegestaan zijn educatieve platforms zoals Google Classroom en online gaming-chats zoals Roblox of Discord. Daarnaast is YouTube Kids toegestaan. Net als online prikbord en creatieve zoekmachine Pinterest en zakelijk netwerk LinkedIn.

Frankrijk heeft in de wet bewust geen specifieke platforms opgenomen, zodat de lijst regelmatig kan worden vernieuwd. De lijst zelf is nog niet bekend, maar wordt waarschijnlijk grotendeels gebaseerd op de Very Large Online Platforms lijst van de Europese Commissie. Deze grote platforms vallen in de EU onder de strengste regels van de Digital Services Act (DSA). Op de lijst staan onder meer Facebook, Instagram, Whatsapp, TikTok, Snapchat, X, LinkedIn, Pinterest, Reddit, YouTube, Twitch en Pornhub. Dat hoeft niet te betekenen dat ze allemaal verboden worden voor kinderen. Daarnaast hoeft het ook niet te betekenen dat er geen extra apps verboden worden, die niet op de lijst staan.

Komen er nieuwe sociale media apps speciaal voor kinderen?

Het regeerakkoord benoemt dat de minimumleeftijd nodig is zolang sociale media onvoldoende veilig zijn. Dat laat ruimte voor nieuwe of aangepaste sociale media apps, waar kinderen dan wel gebruik van zouden mogen maken. Het zou ook kunnen dat Europa aanpassingen van bepaalde apps eist, voordat ze goedgekeurd worden. Maar het is ook mogelijk dat de lijsten op termijn juist strenger worden.

YouTube Kids is een uitgeklede versie van YouTube. De onderwerpen zijn als geschikt voor kinderen beoordeeld en kunnen door ouders worden ingesteld. Bovendien kun je er in principe geen Shorts op kijken. Ik kan me voorstellen dat er op termijn ook een YouTube Teens met leeftijds adequate beperkingen voor tieners komt.

WhatsApp is primair een berichtenapp, maar heeft ook social media aspecten. Zoals de kanalen en status updates, die ook best verslavend kunnen zijn. Er is daarom discussie over een beperkte versie voor kinderen.

Vanaf welke leeftijd geldt het sociale media verbod?

In Nederland wordt de grens getrokken bij 15 jaar, het gaat dus om kinderen en tieners tot en met 14 jaar. Dit sluit aan bij het overheidsadvies uit 2025 en bij de voorgenomen wetgeving in Frankrijk.

Wanneer gaat het sociale media verbod in?

Het kabinet in wording heeft de minimum leeftijd voor social media op 30 januari 2026 gepresenteerd in het coalitieakkoord. Een wetgevingstraject duurt gemiddeld 12 tot 24 maanden. Het gevoel van urgentie lijkt bij veel partijen groot. Maar het lijkt me sowieso niet waarschijnlijk dat sociale media voor kinderen in Nederland verboden zijn voor 1 januari 2027.

Het nieuwe kabinet is een minderheidskabinet met 66 zetels, dus er is niet per definitie een meerderheid voor dit plan. Toch lijken veel oppositie partijen het wel te steunen.

Door te leren van Frankrijk kan het relatief snel gaan. Het kabinet wil bovendien één standaard voor heel Europa, dan is het handig om Frankrijk te volgen.

Hoe wordt het gehandhaafd?

De Australische overheid richt zich voor handhaving vooral op platforms zelf. Die apps zijn verplicht om accounts van minderjarigen te identificeren en te verwijderen. In de nieuwe Australische wet zijn de sancties dan ook gericht op de platforms zelf, niet op de kinderen of hun ouders.

Wat is privacyvriendelijke leeftijdsverificatie?

Hoe kunnen 15 plussers zich identificeren? Er zijn verschillende technologieën voor leeftijdsverificatie mogelijk. Dat kan officiële identiteitsverificatie zijn, maar het nieuwe kabinet wil privacyvriendelijke leeftijdsverificatie. Dat zijn methodes waarbij je geen geen gevoelige documenten zoals een paspoort hoeft te delen. Daarbij wordt de leeftijd bijvoorbeeld ingeschat op basis van gebruikersgedrag, gezichtsherkenning of stemherkenning. Ook kan de overheid een app aanbieden die je leeftijd bevestigt, zonder je naam, geboortedatum of identiteitsbewijs te delen met het platform.

Voor de platforms is een grote uitdaging dat kinderen onder 15 jaar via VPN’s toegang proberen te krijgen. Met een VPN verbinding log je in via een buitenland, waar de regels niet gelden. Je doet dus net alsof je in het buitenland zit.

Waarom een sociale media verbod?

Vorig jaar bracht de overheid al een advies uit, op basis van onderzoek van wetenschappers, experts en maatschappelijke organisaties. De samenvatting: “Intensief scherm- en sociale mediagebruik kunnen slecht zijn voor de (mentale) gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Denk hierbij aan slaapproblemen, paniekaanvallen, depressieve klachten, verminderde concentratie en een negatief zelfbeeld.” Het belangrijkste onderdeel van dit rapport was een leeftijdsadvies van 15 jaar voor sociale media.

Het brein van kinderen en tieners is nog in ontwikkeling, daar kunnen sociale media om verschillende redenen schadelijke invloed op hebben. Maar het jonge brein is ook extra gevoelig voor verslavingen.

Werkt het sociale media verbod bij kinderen?

NRC schrijft dat ruim een maand nadat in Australië het verbod op sociale media voor jongeren onder de 16 jaar is ingegaan, zijn ongeveer 4,7 miljoen accounts van Australische tieners gedeactiveerd. Het lukt dus om te zorgen dat minder kinderen social media gebruiken.

Of het ook meteen een positieve invloed heeft op de mentale gezondheid van kinderen, dat is nog niet te zeggen. Op de langere termijn zullen er vast onderzoeken hiernaar verschijnen.

Wat kun je nu al als ouder doen?

Wat je nu al kunt doen als ouder, ligt aan de leeftijd van je kind en of het al social media heeft. Als je kind nog geen social media heeft, ligt het voor de hand om dat zo te laten.

Veel kinderen hebben al wel social media. Daar kun je meteen rigoureus mee stoppen. Dan kan het zijn dat je kind de enige in de vriendengroep is, zeker als het kind wat ouder is. Wat daarbij de beste oplossing is wisselt per kind. Je kunt ook praten met ouders van andere kinderen en nu al samen een oplossing verzinnen.

Tieners van 13 of 14 jaar zijn waarschijnlijk al te oud als het verbod echt ingaat. Maar het overheidsadvies gaat nu nog wel over hun. Toch is alles verbieden voor deze groep het lastigste. Overleggen met andere ouders is in deze leeftijd ook niet zo makkelijk, want vaak heb je de ouders van vrienden nog nooit gezien.

Je kunt daarom ook (eerst) een deel van de apps verbieden. Bijvoorbeeld de apps verbieden die de minste andere kinderen ook gebruiken. Of de apps verbieden die je het slechtste vindt voor de ontwikkeling van je kind of tiener.

We hebben hier thuis al jaren een tijdslimiet voor allerlei apps, ook dat kan een tussenoplossing zijn. Dat kan via Google Family Link of Apple Schermtijd. Daarin kun je ook specifieke apps helemaal blokkeren of op nul minuten zetten.

Zie het als een aanleiding om een open discussie met je kinderen te voeren. Leg uit waarom de overheid sociale media wil verbieden. Bespreek wat je kinderen belangrijk vinden. Maar ook waarom kinderen sommige gevolgen nog niet kunnen overzien.

Verder lezen

Hier op Leuk met kids lees je nog veel meer over opvoeding, waaronder over sociale media en digitale ontwikkelingen.

Ik heb gebruik gemaakt van een aantal bronnen, die je misschien ook interessant vindt om te lezen. Kijk eens bij het Austalische The Guardian Australia, bij het Franse 20 minutes, bij Tweakers en bij de NOS voor meer.